Spondyloartritis

Waar ontstekingen kunnen optreden

Bij spondyloartritis kan de ontsteking de sacro-iliacale gewrichten, de wervelkolom, de enthesen, d.w.z. de plaatsen waar pezen en ligamenten zich aan het bot hechten, en perifere gewrichten aantasten. De aandoening varieert tussen mensen en subtypes en is niet beperkt tot het contactpunt tussen de tussenwervelschijf en de wervel.

Bij aanhoudende axiale spondyloartritis kunnen erosie en nieuwe botvorming optreden. Syndesmofyten zijn botbruggen die verband houden met dit ontstekingsproces; ze zijn niet synoniem met osteofyten die typisch zijn voor degeneratieve veranderingen. Bij sommige mensen kunnen syndesmofyten bijdragen aan stijfheid en ankylose, maar spinale fusie is geen onvermijdelijk gevolg.

Anatomie van de wervelkolom en axiale spondyloartritis

De wervelkolom heeft 7 halswervels, 12 borstwervels en 5 lendenwervels, gevolgd door het heiligbeen en het stuitbeen. Het heiligbeen bestaat gewoonlijk uit vijf gefuseerde wervels; het aantal puntwervels kan variëren. Schijven scheiden de beweegbare wervellichamen in het C2-C3-gebied naar beneden: er zit geen schijf tussen de atlas en de as C1 en C2.

Bij axiale spondyloartritis zijn de typische locaties voornamelijk de sacro-iliacale gewrichten en spinale enthesen. Inflammatoire syndesmofyten moeten worden onderscheiden van degeneratieve osteofyten. Bij gevorderde ziekte ontwikkelen sommige mensen aanzienlijke stijfheid of veranderingen in de kromming, maar een steeds meer leunende houding vertegenwoordigt niet het onvermijdelijke verloop van de ziekte.

Oorzaken, gevoeligheid en HLA-B27

De exacte oorzaak van spondyloartritis is onbekend. Genetische aanleg en omgevings- of immunologische factoren dragen in verschillende mate bij; de associatie met HLA-B27 is vooral relevant in de axiale vorm.

HLA-B27-testen kunnen klinische evaluatie en classificatie ondersteunen, maar bevestigen of sluiten op zichzelf geen ziekte uit. Veel positieve mensen ontwikkelen geen artrose, en een persoon met spondyloartritis kan HLA-B27-negatief zijn.

Tekenen en symptomen van spondyloartritis

Axiale spondyloartritis kan pijn in de onderrug of billen, stijfheid in de ochtend en pijn ’s nachts veroorzaken, vaak beginnend vóór de leeftijd van 45 jaar. Bewegingen kunnen helpen, maar geen enkel kenmerk bevestigt de diagnose of maakt op betrouwbare wijze onderscheid tussen de aandoening en ischias.

Er kan ook sprake zijn van artritis, pijn aan de peesaanhechtingen of zwelling van een volledige vinger. Psoriasis, inflammatoire darmziekten en familiegeschiedenis kunnen als leidraad dienen voor reumatologische evaluatie; niet alle mensen met deze aandoeningen ontwikkelen spondyloartritis.

Rode, pijnlijke ogen, gevoeligheid voor licht of wazig zien vereisen een oogevaluatie op dezelfde dag om mogelijke uveïtis op te sporen.

Pijn op de borst mag niet automatisch als artritis worden beschouwd. Als u last heeft van plotselinge druk, ademhalingsmoeilijkheden, zweten of aanzienlijk ongemak, bel dan 112.

Hoe de diagnose wordt gesteld

De diagnose wordt gesteld door een arts, vaak een reumatoloog, en houdt rekening met de voorgeschiedenis van de symptomen, de leeftijd waarop de klachten optreden, onderzoek van de wervelkolom en de sacrale gewrichten, mogelijke perifere of extra-articulaire symptomen, bloedonderzoek en beeldvorming.

• De bezinkingssnelheid van C-reactief proteïne en erytrocyten kan normaal zijn, zelfs in de aanwezigheid van spondyloartritis.
• Een negatief HLA-B27-resultaat sluit de ziekte niet uit.
• Een gewone radiografie van de sacro-iliacale gewrichten sluit niet-radiografische axiale spondyloartritis niet uit; wanneer de twijfel blijft bestaan, kan de specialist de MRI beoordelen met een passend protocol.

Classificatiecriteria ondersteunen het onderzoek en kunnen het klinische redeneren ondersteunen, maar ze zijn geen lijst van zelfdiagnoses en vervangen het oordeel van deskundigen niet.

Onderscheid spondyloartritis van andere oorzaken van pijn

Nachtelijke pijn, ochtendstijfheid, bilpijn en verbetering bij beweging kunnen de verdenking op een ontstekingscomponent doen rijzen, maar geen van deze kenmerken alleen is diagnostisch. Schijf-, zenuwwortel-, facet- of heuppijn kan ook veranderen met activiteit en rust.

Een hernia kan uitstralende pijn, tintelingen of zwakte veroorzaken; heupziekten kunnen de beweging van de heup beperken, maar de beweging van de wervelkolom is mogelijk niet normaal. Symptomen en bevindingen overlappen elkaar vaak, dus differentiatie vereist geschiedenis, klinisch onderzoek en, indien nodig, speciale tests.

Ziektebehandeling en -controle

Het plan wordt overeengekomen met de reumatoloog en wordt aangepast aan de axiale of perifere vorm van de persoon, de ziekteactiviteit, andere aandoeningen en voorkeuren. Kennis, fysieke activiteit en individuele therapeutische training zijn sleutelcomponenten; een kinesitherapeut kan u helpen bij het kiezen van de juiste mobiliteit, kracht en aërobe activiteit.

NSAID’s kunnen worden gebruikt om pijn en stijfheid te behandelen wanneer dit passend is voor het individu, bij de laagst effectieve dosis en met risicobeheer. Als de ziekte actief blijft, kan de specialist bepaalde biologische of synthetische medicijnen evalueren, afhankelijk van de indicaties en de follow-up. Conventionele antireumatische geneesmiddelen kunnen een rol spelen in perifere gewrichten, maar kunnen op zichzelf de axiale ziekte niet op betrouwbare wijze onder controle houden.

Oefening kan het functioneren, de mobiliteit en het welzijn verbeteren; het voorkomt geen misvormingen en mag niet worden omschreven als het behandelen van ontstekingen door het vrijgeven van hormonen.

Wanneer een operatie kan worden overwogen

Een operatie is geen routinebehandeling voor pijn bij axiale spondyloartritis en heeft geen controle over de systemische ontsteking. De meeste mensen worden behandeld met reumabehandeling, beweging en monitoring.

In bepaalde gevallen kan een heupvervanging worden overwogen als het gewricht ernstig beschadigd is, of een corrigerende operatie als gevolg van een ernstige misvorming van de wervelkolom. Een wervelfractuur kan instabiel zijn, zelfs na een ogenschijnlijk klein trauma, en vereist dringende evaluatie door een team van experts. Het type en het doel van de interventie hangt af van het specifieke structurele probleem, niet van de simpele aanwezigheid van een diagnose.

Activiteiten van het dagelijks leven en spondyloartritis

Individuele activiteit en beweging maken deel uit van de behandeling, evenals medicatie indien nodig. Tijdens perioden van exacerbatie kunnen lagere belastingen of andere activiteiten noodzakelijk zijn; voortdurende verslechtering dwingt het programma tot herziening.

Mobiliteit, houding, kracht en aerobe prestaties worden geoefend met respect voor de individuele beperkingen. Forceer het strekken van de wervelkolom of andere houdingen niet vanwege stijfheid, spondylose of osteoporose. Een warm bad kan de stijfheid verlichten, maar duidt niet op een vermindering van de ontsteking.

Nieuwe rugpijn na zelfs een mild trauma vereist dringende evaluatie als de wervelkolom stijf of kwetsbaar is. Ga niet verder met manipulatie of strekking totdat de breuk is overwogen.

Evolutie en leven met spondyloartritis

Het verloop van de ziekte varieert: sommige mensen hebben periodieke symptomen, anderen een aanhoudende of progressieve ziekte. Pijn, vermoeidheid, mobiliteit en het vermogen om dagelijkse activiteiten uit te voeren zijn niet met één procent te voorspellen.

Tijdige diagnose, regelmatige follow-up bij een reumatoloog, behandeling van ontstekingsactiviteit en aangepaste lichaamsbeweging kunnen het functioneren en de kwaliteit van leven helpen beschermen. Het plan moet indien nodig ook rekening houden met de gezondheid van de ogen, de huid, de darmen, de perifere gewrichten, de botten en de cardiovasculaire gezondheid. Nieuwe symptomen of een significante verandering rechtvaardigen herevaluatie in plaats van deel uit te maken van het normale beloop.