De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa zijn chronische inflammatoire darmziekten, vaak afgekort IBD. Ontsteking is niet alleen een genezingsfase die eindigt met orgaanbewegingen: het maakt deel uit van een immuungemedieerde ziekte die behandeling en controle vereist.

Bij de ziekte van Crohn kunnen ontstekingen en fibrose de darm vernauwen; er kunnen zich ook fistels of abcessen vormen. Bij colitis ulcerosa kan een ernstige exacerbatie leiden tot ernstige bloedingen en andere complicaties.

Ernstige pijn, een zeer gezwollen buik, aanhoudend braken, onvermogen om gas door te laten, hevig bloeden of een snelle achteruitgang vereisen dringende aandacht. Flauwvallen, verwarring of ernstig ongemak bel 112. Probeer een eventuele blokkade niet op te lossen met massage of beweging.

Familiale aanleg verhoogt het risico op IBD, maar het hebben van een familielid betekent niet noodzakelijkerwijs dat u het zult ontwikkelen. Genetische factoren, immuunrespons, microbioom en omgeving werken op elkaar in; er is niet één reden die voor iedereen geldt.

Het werk kan moeilijk zijn vanwege dringende aandrang om naar het toilet te gaan, vermoeidheid of doktersafspraken. Dit bewijst niet dat werkstress de ontsteking veroorzaakte.

Het kan nuttig zijn om pauzes, toegang tot het toilet en aanpassingen op het werk te regelen op basis van persoonlijke behoeften. Psychologische ondersteuning kan u helpen leven met symptomen en behandelingen. Het beheersen van ontstekingen blijft een medisch doel, los van het gevoel van ontspanning.

Aangepaste fysieke activiteit kan kracht, slaap en welzijn bevorderen. Tijdens de operatie kan bloedarmoede of aanzienlijke vermoeidheid een tijdelijke vermindering van de intensiteit en een gesprek met het behandelteam vereisen.

Het kan nuttig zijn om periodes van zitten te onderbreken, zoveel mogelijk te bewegen en een beheersbare routine aan te houden. Ademen is niet de drijvende kracht achter peristaltiek: darmbewegingen worden gereguleerd door de spieren en zenuwcircuits van het spijsverteringsstelsel, samen met andere signalen.

Het is niet nodig diep adem te halen of extreme houdingen aan te nemen om de organen te laten stromen. Als de oefening de pijn of het ongemak vergroot, stop er dan mee. Een nieuw symptoom mag niet automatisch aan de aandoening worden toegeschreven.

De rol van het immuunsysteem

IBD’s zijn immuungemedieerde ziekten. De immuunrespons in het darmslijmvlies verandert en interageert met genetische, omgevings- en microbiële factoren. Door ze te beschrijven als een eenvoudige aanval van auto-antilichamen op de darmen wordt niet de volledige complexiteit van de ziekte weergegeven.

De activiteit kan in de loop van de tijd afnemen of toenemen. Voortdurende verslechtering is niet onvermijdelijk: behandelingen zijn gericht op het bereiken en behouden van remissie, het voorkomen van complicaties en het veiligstellen van de kwaliteit van leven.

Er bestaat geen universele ‘immuunbalanstest’ die het gastro-enterologische proces vervangt, en geen manuele therapie die deze reactie kan corrigeren.

Operatie en stoma

Een operatie kan noodzakelijk zijn als complicaties of ziekten niet onder controle kunnen worden gehouden met andere behandelingen. De stoma kan tijdelijk of permanent zijn. De mogelijkheid om het te sluiten hangt af van de uitgevoerde procedure en de toestand van de darm.

Bij colitis ulcerosa elimineert het verwijderen van de dikke darm en het rectum de ontsteking van deze organen, maar er zijn consequenties en een aanpassingsproces. Voor sommige mensen is reconstructie met een darmzakje, een zogenaamde pouch, mogelijk. Bij de ziekte van Crohn worden de zieke delen of complicaties door een operatie behandeld, maar de ziekte kan op andere plaatsen terugkeren. Een gesprek met een chirurg en tandarts zal de weg helpen effenen.

Levertesten en ademanalyse

Veranderde leverwaarden vereisen evaluatie van de oorzaak. Medicijnen, steatose of IBD-gerelateerde aandoeningen zoals primaire scleroserende cholangitis kunnen een rol spelen. Ze betekenen niet alleen dat de lever te hard werkt om de darmen te compenseren.

Meld het gebruik van alcohol, supplementen en medicijnen. De indicatie voor alcohol hangt af van de gezondheid van de lever, de behandeling en de symptomen: in sommige situaties moet alcohol worden vermeden. Verander het geneesmiddel niet zelf vanwege een gewijzigde test.

Behandelingsdoelen

De behandeling is gericht op het onder controle houden van ontstekingen, het bereiken van remissie, het verminderen van ontstekingen en het voorkomen van schade en complicaties. Verbetering van de symptomen is belangrijk, maar het kan ook nodig zijn om de ziekteactiviteit te bevestigen met geschikte tests.

Alternatieven zijn onder meer ontstekingsremmende medicijnen, immunomodulatoren en gerichte therapieën, die worden gekozen op basis van het type, de locatie en de ernst van de ziekte. Bij sommige symptomen kunnen corticosteroïden worden gebruikt; dosering en stopzetting volgen het medisch plan. Voeding en chirurgie hebben specifieke indicaties.

Onderhoudsbehandelingen en controles zijn nog steeds belangrijk, zelfs als u zich beter voelt. Het is niet aangetoond dat manipulatie van de buik, borst of nek deze behandelingen vervangt.

Nuttige activiteiten in het dagelijks leven

• Volg het behandelplan en houd teamcontacten beschikbaar in geval van exacerbaties.
• Houd veranderingen in stoelgang, bloed, koorts, pijn en gewicht in de gaten zonder de behandeling zelfstandig te veranderen.
• Pas activiteit en rust aan het stadium van de ziekte aan; vraag om hulp als u voortdurend moe bent of moeite heeft met werken.
• Praat over vaccinaties, het risico op infectie en vrij verkrijgbare medicijnen, vooral als u immunosuppressiva gebruikt.
• Als u rookt, vraag dan om hulp bij het stoppen: roken is bijzonder ongunstig voor de ziekte van Crohn.
• Vraag indien nodig om voedings- of psychologische ondersteuning, zonder de ziekte toe te schrijven aan een minder dan positieve instelling.

Het is niet nodig om overmatige baloefeningen of geforceerde ademhaling uit te voeren om de lever te “reinigen”. Ontspanning kan geruststellend zijn, maar het meet of elimineert de darmontsteking niet.

Voeding bij IBD

De behoeften zijn afhankelijk van de activiteit van de ziekte, de locatie, mogelijke stenose, procedures en voedingsstatus. Een gevarieerde voeding is het uitgangspunt; in sommige fasen kan het nodig zijn om samen met de behandelgroep de samenstelling, de vezels of de hoeveelheid maaltijden aan te passen.

Niet iedereen hoeft zuivel, gluten of vlees op te geven. Intolerantie kan symptomen veroorzaken zonder de oorzaak van de ontsteking te zijn. In verband met coeliakie is een glutenvrij dieet noodzakelijk, maar hiermee mag niet eerder worden begonnen dan de aangegeven tests.

Enterale voeding heeft specifieke indicaties, vooral bij de ziekte van Crohn bij kinderen. Het tekort aan ijzer, vitamine B12, vitamine D of andere voedingsstoffen moet speciaal worden geëvalueerd en gecorrigeerd. Glutaminesupplementen of microbiotaproducten zijn geen gebruikelijke remedie voor slijmvliezen.

Gewichtsverlies of onvermogen om goed te eten vereist tijdig contact. Een voedingsdagboek kan u helpen uw persoonlijke toleranties te identificeren en onnodige beperkingen te vermijden.

Waar ontstaat de ziekte van Crohn?

De ziekte van Crohn kan het spijsverteringsstelsel van de mond tot de anus aantasten. Het treft vaak het terminale ileum en de dikke darm, maar de locatie en omvang variëren. De ileocecale klep is de verbinding tussen de dunne darm en de dikke darm, niet de naam van het hele zieke gebied.

De ontsteking kan onregelmatig verdeeld zijn, waarbij schadegebieden worden afgewisseld met gezonde gebieden, en kan door de lagen van de darmwand heen dringen. Deze kenmerken helpen het te onderscheiden van colitis ulcerosa en andere klinische en endoscopische bevindingen.

Symptomen van de ziekte van Crohn

Diarree, buikpijn, vermoeidheid, koorts en gewichtsverlies zijn mogelijke symptomen. De frequentie van de stoelgang is niet voor iedereen hetzelfde; er kan bloed aanwezig zijn, maar de afwezigheid ervan sluit ziekte niet uit.

Fistels, abcessen en problemen rond de anus kunnen pijn, zwelling of afscheiding veroorzaken. Ook de groei en ontwikkeling van kinderen moeten worden gevolgd. Ernstige pijn, koorts of snelle verergering moeten onmiddellijk worden gemeld.

Aandoeningen kunnen buiten de darmen voorkomen, waaronder gewrichts-, huid- en oogproblemen. Lage rugpijn wordt niet altijd ‘gerapporteerd’ door organen: het kan worden veroorzaakt door het bewegingsapparaat of verband houden met artritis. Een rood, pijnlijk oog of verminderd gezichtsvermogen vereist dringende evaluatie.

Er zijn sensorische routes in de darmen. De locatie van de spierspanning maakt het niet mogelijk om het aangetaste orgaan te identificeren of de bloedstroom ervan te meten.

Oorzaken, beloop en diagnose van de ziekte van Crohn

De ziekte is het resultaat van complexe interacties tussen genetische aanleg, immuunrespons, microbioom en omgeving. Familiale aanleg verhoogt het risico zonder noodzakelijkerwijs ziekte te veroorzaken. Het kan op verschillende leeftijden beginnen, zelfs in de kindertijd.

Het beloop varieert meestal tussen remissies en exacerbaties van verschillende ernst. Het risico van een operatie hangt af van de aandoening en de behandeling: het historische percentage voorspelt niet de toekomst van elke individuele patiënt. Op kinderleeftijd vereisen groei, voeding en welzijn speciale aandacht.

De diagnose combineert anamnese, onderzoek, bloed- en stoelgangonderzoek, endoscopie en biopsieën en eventuele beelden. Ook zoeken we naar infecties en andere verklaringen voor de klachten. Er bestaat geen enkele handmatige of laboratoriumtest die in alle gevallen adequaat is.

Osteopathie en de ziekte van Crohn: wat kunt u zeggen?

Er is geen betrouwbaar klinisch bewijs dat manipulaties van organen, het mesenterium, het middenrif, de nervus vagus of het heiligbeen de ontsteking van de ziekte van Crohn onder controle houden, fistels genezen of een vernauwd kanaal patenteren. Palpatie meet niet de ziekteactiviteit of de darmmotiliteit in overeenstemming met klinische beoordelingen.

Alle gerelateerde aandoeningen van het bewegingsapparaat moeten als zodanig worden beoordeeld, waarbij rekening wordt gehouden met IBD, behandelingen en de gezondheid van de botten. Rehabilitatie en lichaamsbeweging kunnen doelen hebben op het gebied van functioneren en comfort zonder beloften van darmgenezing.

Actieve of onverklaarde buikpijn vereist medische evaluatie; handmatige bewegingen mogen dit niet vertragen.

Symptomen van colitis ulcerosa

Diarree met bloed of slijm, urgentie, het gevoel alsof u opnieuw moet plassen, pijn en vermoeidheid kunnen deel uitmaken van het beeld. Buikpijn kan aanzienlijk zijn: het mag niet als ongebruikelijk worden beschouwd alleen omdat de diagnose colitis ulcerosa is.

Ontstoken slijmvliezen en veranderingen in de water- en elektrolytenbalans dragen bij aan diarree. De intensiteit van de symptomen alleen beschrijft niet de omvang van de ziekte.

Ook de huid, gewrichten en ogen kunnen aangetast worden. Aanhoudende rugpijn met stijfheid verdient aandacht om mogelijke oorzaken, waaronder geassocieerde spondyloartritis, uit te sluiten. Er bestaat geen vaste relatie tussen pijn in de dikke darm en lage rugpijn aan één kant.

Hevige bloedingen, koorts, hevige pijn, zwelling van de buik of uitdroging vereisen onmiddellijke hulp. Bij een ernstige uitbraak kan een ziekenhuisopname nodig zijn.

Oorzaken en diagnose van colitis ulcerosa

Genetische aanleg, het immuunsysteem en de omgeving dragen bij aan de ontwikkeling van de ziekte. Stress en voedsel kunnen de symptomen beïnvloeden, maar voedselgevoeligheid duidt niet op een toename van mucositis.

Afhankelijk van de aandoening maakt de arts gebruik van anamnese, onderzoek, bloed- en stoelgangonderzoek, endoscopie en biopsieën. Testen helpt ook om infecties uit te sluiten. Bloed in de ontlasting moet worden beoordeeld en mag niet automatisch worden beschouwd als de oorzaak van aambeien of een reeds bekende ziekte.

Colitis ulcerosa en aanvullende therapieën

Behandeling van colitis ulcerosa vereist een gastro-enterologische aanpak. Het is niet aangetoond dat behandeling van de nek, borst of middenrif de immuunrespons verandert, afvalproducten verwijdert of slijmvliezen geneest.

Activiteiten die het welzijn en de beweging bevorderen kunnen worden aangevuld met behandelingen gericht op verschillende doeleinden. Medicatie en monitoring mogen niet worden onderbroken, omdat aanvullende therapie het ongemak tijdelijk vermindert.

Meer informatie in het Engels: NIDDK: Ziekte van Crohn En NIDDK: colitis ulcerosa.